Tag Archives: संजय सोनवणी

भारतात मानसिक अनारोग्याची साथ – संजय सोनवणी

  •  

 

बदललेल्या जीवनशैलीमुळे आणि कुटुंबसंस्थेच्या ऱ्हासामुळे मुलं आणि मोठ्यांतही एकाकीपणाच्या भावनेची लागण होते आहे. किंबहुना एकाकीपणा किंवा आपण दुर्लक्षिले जात आहोत या भावनाच संभाव्य मानसिक विकारांची पहिली पायरी असते. या पायरीवरच जर मानसिक सुरक्षा कवच मिळाले नाही तर स्वाभाविकपणेच मूल मनोविकारी बनू शकते.

भारतीय नागरिकांचे मानसिक आरोग्य दिवसेंदिवस ढासळत चालले आहे. आपल्या देशात मनोविकार असलेल्यांची संख्या जपानच्या लोकसंख्येपेक्षा जास्त आहे. ज्यांच्या मानसिक अनारोग्याची लक्षणे सहजासहजी कळून येत नाहीत अशांची संख्या किती असेल हे सांगता येणार नाही. सर्वात जास्त चिंतेची बाब म्हणजे लहान वयातच मानसिक विकारांचा सामना करावा लागण्याचे प्रमाण अवाढव्य आहे. भारतात शेतकऱ्यांच्या दरवर्षी जेवढ्या आत्महत्या होतात तेवढ्याच विद्यार्थ्यांच्याही होतात. देशात सरासरीने प्रत्येक तासाला एक विद्यार्थ्याने आत्महत्या केलेली असते. २०१४ ते २०१६ या काळात एकूण विद्यार्थी आत्महत्यांची संख्या होती २६,४७७! दहावी-बारावीच्या परीक्षेत नापास झाले किंवा अपेक्षेपेक्षा कमी मार्क पडले म्हणून जशा आत्महत्या केल्या गेल्या आहेत तशाच त्या कोवळ्या वयात होणारे प्रेमभंग, किरकोळ अपेक्षा आई-वडिलांनी पूर्ण केल्या नाहीत या नैराश्यातूनही आत्महत्या होत आहेत. यामागे मुळात मानसिक अनारोग्य हे महत्त्वाचे कारण असते आणि असा विकार असलेला कोणीही कधीही आणि कोणत्याही कारणाने आत्महत्या करू शकतो.

हे येथेच थांबत नाही. विद्यार्थ्यांकडून केल्या जाणाऱ्या हत्या आणि अगदी बलात्कारांचे वाढते प्रमाणही लक्षणीय आहे. शिवाय हे मनोविकार व्यक्तीला हिंसकच मार्गाने नेतात असे नाही. मनोविकार काही व्यक्तींना दुभंग व्यक्तिमत्त्वांची शिकार बनवतात. समाजातील वाढती असहिष्णुता ही या सामाजिक मानसिक अनारोग्याचेच एक लक्षण असते. मानसिक विकार एकंदरीत जीवनाकडेच निराशावादी दृष्टीने पाहायला लावतात आणि त्यातून मानसिक अनारोग्याने ग्रस्त समाज तयार होत जातो. आज भारताची त्या दिशेने वेगाने वाटचाल सुरू आहे. हे असे का होते आहे यामागील कारणे आपल्याला पाहायला हवीत.

मानसशास्त्रज्ञ म्हणतात की, जागतिकीकरणानंतर बव्हंशी भारतीयांच्या जीवनशैलीत बदल झाला. सामाजिक व्यक्तिमत्त्वे व्यक्तिवादी बनू लागली. सर्वांना एका जगड्व्याळ स्पर्धेत ढकलले गेल्याने स्वत:पुरताच विचार करण्याची प्रवृत्ती वाढीस लागली. शिक्षणात कधी नव्हे एवढे मार्कांना महत्त्व येऊ लागले. किंबहुना मार्क हेच आपल्या बुद्धिमत्तेचे प्रतीक आहे हे एवढे ठसवले गेले आहे की त्याच्या मानसिक दबावाखालीच प्रत्येक विद्यार्थी वाढत जातो. त्याच्या जन्मजात स्वतंत्र मानसिकतेला पंगू केले जाते. स्पर्धेत टिकायचे तर याला पर्याय नाही म्हणून पालकही मुलांना दडपणाखाली ठेवायचे काम करतात. त्यातून अनेक मानसिक विकार जडायला सुरुवात होते आणि ते मानसिक विकार आहेत हेही अनेकदा भोवतालच्या लोकांच्या लक्षात येत नाही. प्रत्येकाची ताणतणाव सहन करण्याची क्षमता वेगळी असते. ही क्षमतेची पातळी ओलांडली गेली की त्यांचा विस्फोट होणे अटळ होऊन जाते आणि ताणतणाव सहन करण्याचीच क्षमता आता मुळातच कमी कमी होत चालल्यामुळे मानसिक अनारोग्याची जी साथ पसरण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे ती सत्यात येताना दिसते आहे.

किंबहुना आमची आजची सामाजिक व्यवस्था ही व्यक्तीचे मानसिक आरोग्य सुदृढ करेल अशी नाही. बदललेल्या जीवनशैलीमुळे आणि कुटुंबसंस्थेच्या ऱ्हासामुळे मुलं आणि मोठ्यांतही एकाकीपणाच्या भावनेची लागण होते आहे. किंबहुना एकाकीपणा किंवा आपण दुर्लक्षिले जात आहोत या भावनाच संभाव्य मानसिक विकारांची पहिली पायरी असते. या पायरीवरच जर मानसिक सुरक्षा कवच मिळाले नाही तर स्वाभाविकपणेच मूल मनोविकारी बनू शकते. कोणत्या मनोविकाराचे प्रस्फुटन नेमके कधी होईल हे परिस्थितीवर अवलंबून असते आणि आपल्या सामाजिक स्थितीने अशी परिस्थिती निर्माण केली आहे की त्यातून कोणाचेही मनोबल वाढण्याऐवजी ते ढासळवण्याचीच सोय लावली आहे.

मानसिक अनारोग्यात भर घालणारा अजून एक घटक म्हणजे आजचे व्हर्च्युअल तंत्रज्ञान व त्याधारित खेळ. या व्हर्च्युअल तंत्रज्ञानामुळे मुलेही वास्तव नव्हे, तर व्हर्च्युअल म्हणजेच मायावी जगण्यात रमतात. वास्तवाशी नाळ तुटायची तेथेच सुरुवात होते. प्रश्न सोडवण्यासाठीची जी नैसर्गिक तर्कबुद्धी असते ती वेगळेच वळण घेते. त्यामुळे जीवनातले प्रश्न सोडवण्यासाठी लागणारा संयम, सोशीकता आणि वास्तवदर्शीपणा कमी होत होत तो अधिकाधिक चुकाच करत जाण्याची संभावना त्यामुळे वाढत जाते. बदललेल्या आणि त्यातही चुकीच्या आहार पद्धतीही मानसिक अनारोग्यात भर घालत असतात हे आमच्या अजून लक्षात आलेले नाही.

आपला आहार आणि आपले मानसशास्त्र यात अतूट नाते आहे हेही आपण लक्षात घेत नाही. मानसिक समस्या असली तर मानसशास्त्रज्ञाकडे किंवा मनोविकारतज्ञाकडे जावे आणि समुपदेशन किंवा उपचारांच्या मार्गाने आपले आरोग्य परत मिळवावे अशी पद्धत आपल्याकडे अजून रूढ झाली नाही. मानसोपचारतज्ञांकडे जाणे म्हणजे आपल्याला काहीतरी वेड लागले आहे असे लोक समजतील या अकारण भयाचाही पगडा असतो. आपल्याकडे दहावी झाल्यावर मानसशास्त्रज्ञांची मदत घेतली जाते ती कलचाचण्यांसाठी. म्हणजे केवळ करिअरसाठी. विद्यार्थ्याचे मानसिक आरोग्य तपासणे हा भाग त्यात अजूनही आलेला नाही. त्याच वेळी चिंता करावी अशी बाब म्हणजे आपल्या देशात केवळ दोन हजार मानसशास्त्रज्ञ आणि पाच हजार मनोविकारतज्ञ आहेत! आपल्या देशातील सध्या मनोविकारांनी गाठलेल्यांची संख्या पाहता हे तज्ञ अपुरेच आहेत.

येथे पालकांनीच महत्त्वाची भूमिका बजावयाची असते हे पालकच विसरतात. मुलांवर काही लादणे म्हणजे त्याचे मानसशास्त्र बिघडवणे आहे. मार्क हे बुद्धिमत्तेचे मुळीच लक्षण नाही तर त्याचे आकलन हे अधिक महत्त्वाचे आहे हे त्यांनी समजावून घेतले पाहिजे. मुलांच्या स्वतंत्र विकासाला वाव देणे व त्यात साहाय्य करणे एवढेच त्यांचे कर्तव्य आहे. आपली शिक्षण पद्धतीच मुळात चुकीची असल्याने ती मुलांवर ताणच वाढवते, नैराश्यही आणते आणि अकारण स्पर्धेत लोटत त्याच्या व्यक्तित्वाचाच अंत करते हे लक्षात घ्यायला हवे. मुलांना आपापल्या नैसर्गिक क्षमतेनुसार व कलानुसार पुढे जाण्याचे स्वातंत्र्य पालकांनीच दिले तर अनेक समस्या कमी व्हायला मदत होऊ शकते. आपले मूल व्यक्तिवादी बनत असतानाच त्याला सामाजिकही बनवणे महत्त्वाचे ठरते. असे असतानाही समजा मुलांत नैराश्य, अति उत्तेजना किंवा निरसपणा अशी लक्षणे दिसलीच तर मानसशास्त्रज्ञाकडे अथवा मनोविकारतज्ञाकडे नेण्यास किंचितही अनमान करू नये. भारतात आज मनोविकारग्रस्तांची पसरलेली साथ पाहता आम्हाला ती नुसती रोखून चालणार नाही तर आपले नागरिक मानसिकदृष्ट्या अधिकाधिक सकारात्मक सुदृढ कसे होतील हे पाहावे लागेल. त्यासाठी राष्ट्रीय अभियानाची आवश्यकता आहे. त्याखेरीज देशाची ज्ञानात्मक व आर्थिक प्रगतीही शक्य नाही हे लक्षात घेतले पाहिजे!

मुलांना आपापल्या नैसर्गिक क्षमतेनुसार व कलानुसार पुढे जाण्याचे स्वातंत्र्य पालकांनीच दिले तर अनेक समस्या कमी व्हायला मदत होऊ शकते. आपले मूल व्यक्तिवादी बनत असतानाच त्याला सामाजिकही बनवणे महत्त्वाचे ठरते. 

…………………………………………………………………………………………………………………
हे सुद्धा वाचा 
  •  

इंग्रजी ही ज्ञानभाषा कशी बनली ?

  •  

संजय सोनवणी

ज्ञानाची रचना हे जगातील उपलब्ध ज्ञान समजावुन घेतल्याखेरीज होणार नाही. इंग्रजी ही ज्ञानभाषा बनली कारण प्राकृत, संस्कृत, अरबी, चीनी ते पार आपल्याल माहितही नसलेल्या भाषांतील उपलब्ध प्राचीन साहित्य, शिलालेख ईत्यादी इत्यादी सर्व त्यांनी आपल्या भाषेत तर नेलेच पण त्यावर अभ्यासपुर्ण प्रस्तावना/विश्लेषने लिहिली. कथासरित्सागर असो कि गाथा सप्तशती, मीडोज ओफ़ गोल्ड हे अल मसुदीचे प्रवासवर्णन असो कि रिचर्ड बर्टनचे अरेबियन नाइट्स….अगणित उदाहरणे आहेत. त्याहीपेक्षा उत्खनने, पुराणवस्तुंचे संशोधन यात युरोपियनांनी आघाडी घेतली. नियाच्या Aurel Stein यांनी शोधलेल्या प्राकृत भाषेतील (ज्या पुरातन मराठीशी साधर्म्य दाखवतात) लाकडी संदेशवाहक पाट्या असोत कि अशोकाचे पार विस्मरणात गेलेले शिलालेख…त्यांनी शोधले, वाचले आणि वर्गीकरनेही केली. लेणी असोत की स्तूप…यातही त्यांनी आघाडीच घेतली. एका फ्रेंच तरुणाने अवेस्त्याचा फ्रेंचमद्ध्ये अनुवाद करण्यासाठी काय कष्ट उपसले हे पाहिले तर थक्क आणि नतमस्तक व्हायला होते. ते जाऊद्या, आपल्याच येथल्याच खरोष्टी आणि ब्राह्मी लिपीतील लेख शोधून ते वाचायला ब्रिटिशच आले होते. येथले मुखंड त्यात कामी आले नाहीत.

जिज्ञासा म्हणजे काय हे तर त्यातून दिसतेच पण आपल्याला आपली शरम का वाटायला हवे तेही यातून ठळक होते. आम्ही आमचे काही जतन करण्याचा प्रयत्न करणे तर दूर त्याचे वाटोळे कसे करता येईल हे पाहण्यात आम्ही धन्यता मानली. १८८३ साली प्रसिद्ध झालेले मल्हारराव होळकरांचे मराठी चरित्र मला भारतात नाही तर टोरोंटो विद्यापिठाच्या वेबसाईटवर डिजिटल स्वरुपात मिळाले….. आम्ही फक्त पुरातनाचा गवगवा करण्यात धन्यता मानली. बोगसपणा करत “आमचे वेद किती पुरातन आहेत आणि राम किती जुना…” याच्या छातीफोड गप्पा हाणण्यात धन्यता मानली. प्रसंगी खोटेपणा व फोर्जरीचाही वारेमाप उपयोग केला. सिंधू संस्कृतीच्या मुद्रांतही अशीच फोर्जरी करुन जगभर लाज घालवली. वैदिक विमानांचे लाज काढणारे प्रकरण तर अगदीच अलीकडचे.

कशाला हे? आम्हाला सत्य का नको आहे? आम्हाला ज्ञान का नको आहे? आम्हाला जागतिक ज्ञानावर कुरघोडी करायची असेल तर आमच्या ज्ञानाच्या कक्षा वाढवायला हव्यात हे का समजत नाही? कोठे मेलीत आमची विद्यापीठे आणि कोठे डुबल्यात त्यांच्या कोट्यावधीच्या ग्रांटी?

मात्र निरर्थक रिकामटेकडेपणा भारतात किती आहे ते व्यस्त आणि व्यस्त असलेल्या व्हाट्सप ते फेबुवरुन दिसतेच. हे लोक त्याच इंटरनेटचा उपयोग आहे त्या ज्ञानासाठी किती करतात हा प्रश्न विचारला तर उद्वेगजनक उत्तर मिळेल. पण मुळात प्रश्नच विचारायचे आम्ही विसरून गेलोत. आणि आमच्याकडे सारीच उत्तरे आहेत या शेखचिल्ली स्वप्नांत दंग राहत थोडा तरी अभ्यास करायला पाहिजे याची जाण घालवून बसलोत. स्वजाती्च्या महापुरुषांचा उदो उदो आणि शत्रु जाती/धर्माच्या महनीयांची निंदा नालस्ती…कधी उघड तर कधी छुपी करत बसण्यातच यांनी उर्जा वाया घालवण्याचा चंग बांधला आहे. यात इतिहास हरवुन बसला आहे आणि इतिहासाचे अवमुल्यन करण्याचे महापाप हाच समाज एकमेकांवर डाफरत करत आला आहे. अशा लोकांना चाप बसवत ज्ञान पुढे न्यावे तर शिक्षण खातेच एवढे अडानी आहे की ते बरखास्त केले तरी विद्यार्थ्यांचे काही अडु नये! सारे आपापल्या कंपुंत मस्त आहेत.

आमचे सारे काही असे आहे…म्हणून काहीच नाही. गतकाळातल्या गमजा थापा मारून टिकत नाहित. आणि अशा लोकांना भविष्यकाळ काय असणार? आपल्याला सावध व्हायला हवे. आम्हाला नेमके कोठे जायचे आहे हे एकदाचे ठरवायला हवे.

हे वाचलंत का…?

भाषा आणि संस्कृतीचे आदान प्रदान हे विषमता व सत्तावर्चस्वाच्या आधारे होता कामा नये – नगुगी वा थियोन्गो

  •  

भाजपचे महात्मा गांधी व्हाया संघ!

  •  
संजय सोनवणी

महात्मा गांधी आजही जगभरच्या लोकांवरच नव्हे तर आंतरराष्ट्रीय नेत्यांवर प्रभाव टाकुन असणारे एक आदरणीय व्यक्तीमत्व आहे. जगभरच्या स्वातंत्र्य लढ्यांना अहिंसा आणि सत्याग्रहाच्या अभिनव हत्याराने झुंजण्याचे आत्मीक बळ गांधीजींनी दिले. सहनशीलता आणि सहिष्णुता त्यांच्या जीवनाचा एक अतुट भाग होता. आता भारतात भारतीय जनता पक्षाचे सरकार आहे. भाजप हा राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची पोलिटिकल विंग आहे हे सर्वश्रुत आहेच. हे सरकार सत्तेत आल्यानंतर त्यालाही गांधीजींसमोर नतमस्तक झाल्याचा देखावा करणे भाग पडले हे महात्मा गांधींच्या जागतीक जनमानसात टिकून राहिलेल्या प्रतिमेमुळे.

पंतप्रधान मोदी जेथेही परदेशात गेले तेथे तेथे त्यांना गांधीजींचा पुतळा गाठत त्यासमोर नतमस्तक व्हावे लागले. हेच नव्हे तर गांधीजींचेही अपहरण करण्याचा कट राबवला जातो आहे की काय अशी शंका यावे एवढ्या नौटंक्या केल्या गेल्या. मोदींनी गांधीजींच्याच जगप्रसिद्ध पोजमध्ये बसुन सुतकताईचे फोटो काढुन तर घेतलेच पण विदेशी पाव्हण्यांनाही गांधीदर्शनासाठी त्यांच्या आश्रमात नेण्याची रीत सुरु केली. या नादात आधी आपण पटेलांना डोक्यावर घेत गांधीजींनी नेहरुंसाठी त्यांचा कसा बळी दिला याच्या सुरस कथा रचत भक्त संप्रदायामार्फत व्हायरल केल्या होत्या हेही ते विसरले. भारतातील गांधीजींच्या अनुयायांना यामुळे सावध भुमिका घ्यावी लागली इतके गांधीप्रेम भाजपाई दाखवु लागले. अगदी “स्वच्छ भारत” च्या बेगडी प्रयत्नांच्या ढीगभर जाहीराती करतांनाही गांधीजींचा चष्माच त्यांनी प्रतीक म्हणून वापरला.
अर्थात भाजपचीही एक अडचण अशी होती व आहे की जगभरच्या सोडा, भारतातील जनमानसावर मोहिनी असणारा तत्वज्ञ-राजनीतिज्ञच मुळात त्यांच्याकडे नाही. अगदी गोळवलकर गुरुजींचेही विचारधन अंशत: का होईना, संघ प्रमुखांनाच नाकारावे लागले. दीनदयाळ उपाध्यायांचे चातुर्वर्ण्य आणि जातीसंस्थायुक्त “एकात्म भारत” तत्वज्ञान जाहीर स्वीकारण्याची हिंमत केली तर आजचे त्यांचे अंधभक्तही पिसाळतील अशी स्थिती. गांधींनाच स्विकारण्याशिवाय त्यांच्यासमोर पर्याय तरी काय होता? आणि हे खुद्द स्वयंसेवकांना कितपत मान्य होते?
पण एखाद्या महामानवाचे नांव घेणे, वारंवार गौरव करणे, पुतळ्यांसमोर नतमस्तक होत फोटो काढुन घेणे आणि त्या महामानवाचे तत्वज्ञान अंगिकारने यात मात्र जमीन आस्मानाचा फरक असतो हे मात्र भाजपच्या लक्षात आले नाही. किंबहुना सत्तेत आल्यापासुन गांधीजींच्या तत्वज्ञानाचे मुडदे पडत गेले. खरे तर कट्टरतावाद हा गांधीवादाचा शत्रु आहे. हे सरकार तर कट्टरतावाद्यांनीच भरलेले. सत्तेत आल्याआल्या शिक्षणातच वैदिक विज्ञान, संस्कृत आणि तत्वज्ञान आणण्याचा घाट घालत भारताला अंधारयुगात फेकण्याचे निर्णय घेण्याचे सुतोवाच होत गेले. गायीचे महत्व अतोनात वाढवत माणसाचे मूल्य घटवण्यासाठी गोहत्याबंदी कायदा आणला. याने नुसते शेतक-यांचे अर्थविश्व उध्वस्त केले नाही तर कोणी काय खावे व काय नाही यावरच बंधने आल्याने घटनात्मक स्वतंत्रतेच्या तत्वालाच हरताळ फासला गेला.
हे येथेच थांबले नाही. बीफ खाल्ले म्हणून अखलाक नांवाच्या पन्नास वर्षीय माणसाला दगड-वीटांनी ठेचुन मारत क्रुर, खुनशी उन्माद दाखवला गेला. या निमित्ताने मी गोहत्याबंदीविरुद्ध लिहिले तर मलाही “अखलाख करुन टाकु.” अशा धमक्या पुरोगामी म्हणवणा-या महाराष्ट्रातुन आल्या. अखलाख कसा गोचोर आहे, पाकिस्तानचा हस्तक आहे अशा वावड्या उडवत समाजात एक उन्मादी वातावरण निर्माण केले गेले. अखलाक ही तर सुरुवात होती. नंतर या उन्मादी गोरक्षकांच्या हिंसक प्रकारांनी देशभर धुमाकुळ घालत दलित व मुस्लिमांना टार्गेट करत भयभीत करुन सोडले. गांधीजींच्या तत्वात हे कोठे बसते याचा विचार देशवासियांनी त्या उन्मादी लाटेत केला नाही. उलट संघाने रुजवलेल्या दलित व मुस्लिम द्वेष्ट्या विचारांच्या समर्थकांना आनंदाच्या उकळ्या फुटत राहिल्या.
गांधीजींबद्दलचे भाजपला आलेले उमाळे अजब आहेत. खरे तर जागतीक किर्तीचे मानसशस्त्रज्ञही गोंधळून जातील अशी अजब मानसिकता भाजपाची आहे. म्हणजेच पंतप्रधान ते स्वयंसेवक-कार्यकर्त्यांची आहे. तत्वांत धरसोड व संभ्रम नको हे गांधीजींनी आमरण जपलेले तत्व. पण उत्तरपुर्वेत, गोव्यात एक तत्व तर अन्य राज्यांत दुसरे तत्व आणि त्याचीही विसंगत स्पष्टीकरणे यातुन गोहत्याबंदीने उन्मादी हिंसा आणि भयभीत सामान्य यापलीकडे काही झाले नाही. कारण गायी-बैल रस्त्याने नेणेही धोकादायक बनुन गेले. नुसत्या संशयाने मारहाण ते ठेचुन हत्या होत असतील तर लोक तरी काय करणार?
गांधीजींबाबतचे यांचे प्रेम एवढे थोर की हे सरकार सत्तेत आले ते जणु नथुरामच्या उदात्तीकरणाचा एक हेतू मनात घेऊन आले की काय असे वाटावे. साक्षी महाराज म्हणाले की नथुरामला “राष्ट्रभक्त” घोषित करावे. नथुरामचे मंदिर बनवण्याचे प्रयत्न झाले. या सर्वात बदनाम होत राहिला तो हिंदु धर्म. हे नांव हिंदुत्वाचे घेतात पण गोहत्या हे पाप वगैरे सगळी वैदिक धर्माची तत्वे. ही सर्व वैदिक धर्मीय तत्वे एवढी आचरणात आनण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न भाजपाने केला की वर्णसंकराची भिती दाखवत एक प्रकारे वंशवादाला प्रोत्साहन देणा-या गीतेला राष्ट्रीय ग्रंथ म्हणून घोषित करण्यात यावे अशा मागण्या केंद्रीय मंत्र्यांनीच सुरु केल्या. आंतरजातीय विवाहांत होणा-या हत्यांचे जे पीक भारतात आजवर आले आहे ते केवळ या “संकराच्या” कल्पनेच्या अशास्त्रीय पगड्यातुन. त्यातुन समाजाला बाहेर काढायचे की त्यातच गुंतवत न्यायचे हे भान भाजपाला राहिले नाही. आणि मुलात हिंदुंचा या वैदिक तत्वांशी संबंधच नसला तरी संघ व भाजप नांव हिंदुच वापरत राहिल्याने हिंदुच विनाकारण बदनाम होत आहेत याचे भान हिंदुंनाही आले नाही.
गांधीजींचे तत्वज्ञान हेच मुळात साधनशुचितेवर आधारीत आहे. संघाचे आणि म्हणुणच भाजपाचे तत्वज्ञान त्याउलट आहे. द्वेषाच्या पायावरच ही संघटना उभी आहे. सरसंघचलक जे बोलतात तसेच वास्तव असते असे नाही. करणी आणि कथणी यात फरक राहिलेला आहे. म्हणजेच साधनशुचितेशी भाजपचा काही संबंध दिसून येत नाही. सहिष्णुता आणि अहिंसेच्या तत्वांना भाजपाने हरताळच फासला. अगदी लोकशाही पद्धतीत सरकार चालवतांना सर्व मंत्र्यांना काम व जबाबदा-यांचे वितरण अपेक्षित असते तेही चित्र या सरकारने निर्माण केले नाही. संघाप्रमाणेच “एकचालकानुवर्ती” असे हे मोदी सरकार राहिले आहे. तेच संरक्षण मंत्री, तेच विदेश मंत्री आणि तेच स्वच्छता मंत्री असे ’सबकुछ’पंण लोकशाहीच्याच मुल्यांच्या विरोधात आहे आणि राष्ट्रपित्याने देशाला घालुन दिलेल्या दिशादर्शक तत्वांच्या विरोधात आहे याचे भान ना भाजपाला आहे ना सामान्यांना आहे.
गांधीहत्येनंतर संघ किती आनंदला होता याचे वर्णन कोकणचे गांधी म्हणुन ओळखले जाणा-या पटवर्धनांनी करुन ठेवले आहे. रत्नागिरीत कशी मिठाई वाटली गेली याचीही वृत्त उपलब्ध आहेत. किंबहुना जेवढा मुस्लिम द्वेष संघ स्वयंसेवकांत ठासुन भरलेला आहे तेवढाच, किंबहुना त्याहीपेक्षा अधिक गांधीद्वेष हा संघाचा पाया राहिलेला आहे. या सरकारला आपली प्यादी पुढे आणण्याचे साहस न होता त्याच्याच समोर तोंडदेखले का होईना नतमस्तक व्हावे लागणे हा त्यांचा दैवदुर्विलास आहे. पण त्यांची करणी हीच मुळात गांधीजींच्याच तत्वज्ञानाची उघड पायमल्ली करत असल्याने या वरकरणीच्या नतमस्तकपणाला फक्त दांभिकता म्हणता येते.
गांधीविचारच भाजपला मान्य नसल्याने ते गांधीजींचे होऊ शकत नाहीत. ते व्हायला जी मानवता आणि अहिंसक वृत्ती आवश्यक आहे ती येईपर्यंत ते शक्यही नाही. आणि तशी भाजपची प्रामाणिक इच्छाही नाही. गांधीजींचे विशाल आभाळ त्यांच्या कवेत बसनारे नाही कारण संकुचिततेने त्यांना ग्रासले आहे. ही वेगळीच मनोरुग्णता आहे आणि त्यावर औषध कसे शोधायचे हा आपल्यासमोरील यक्षप्रश्न आहे!
  •