कविता : नांगेली

  •  

                 शबरीमला मंदिराच्या निमित्ताने केरळची चर्चा सुरु आहे. स्तन झाकण्याच्या अधिकारासाठी नांगेली या दलित महिलेने आपले स्तन कापून टाकले होते. नांगेली चे नाव केरळच्या बाहेर खूप लोकांनी ऐकलेले असेल. त्रावणकोर राज्यात जातीवादाची मुळे खोलवर रुजलेली होती. दलित महिलांना स्तन झाकण्याचा अधिकार नव्हता. त्याकाळात नांगेलीने स्तन झाकून विद्रोह पुकारला. तसे करण्यास जेव्हा विरोध झाला तेव्हा तिने स्वतः च आपले स्तन कापून टाकले.

कवी,लेखक,अनुवादक डॉ. दीपक बोरगावे यांची कविता “असंतोषच्या” वाचकांसाठी …..

 

     नांगेली

वर्ष होतं 1803
पानथळीचा प्रदेश ; समुद्र किनाऱ्याजवळ
गाव होतं चेरथाल
राज्य केरळ

तिथं होती जळत
एक क्रांती…
तिचं नाव होतं नांगेली…
***
नांगेली, काय केलंस हे तू ?

स्तन कापलेस तू, तुझे ?
स्वत:च, स्वत:चे ?
फळ चिरावं तसं ?
आपल्याच खोपटयात !

नि काय केलंस स्तन कापून ?
तर केळीच्या पानात ठेवलंस त्यांना
जसं काही जेवायचं पान मांडावं !

रक्ताचे थेंब ठिबकायला लागले
काठांवरून पानांच्या

तरीही तू उभी राहून
चालत राहिलीस
चालत आलीस
बाहेर आलीस
तुझ्या खोपटातून

कशीबसी पोचलीस तू
कशीबसीच… माझी आर्इऽऽऽ
सैनिकांच्या सावल्यांपर्यंत

तुला तुझे स्तन अर्पण करायचे होते…
कुणासाठी ?
कशासाठी ?
कुणी सांगीतलं होतं तुला, असं करायला ?

कुणीच नाही ?
मग का केलंस हे तू नांगेली ?

थारोळा झाला रक्ताचा
जमीनीवर
कोसळ लीस जेव्हा त्या सावल्यांत
तुझ्या कापलेल्या स्तनांसह सैनिकांजवळ ..

तुझा नवरा, चिरूकंदन
तो होता बाहेर
कुठेतरी कामासाठी गेला असणार !

नि तू अशी विना स्तनाची
जमीनीवर आडवी
सैनिकांच्या पायाजवळ
डोळयांत उडाली धूळ तुझ्या
डोळे बंद झाले तुझे,
म्हणजे बंदच झाले कायमचे…
पण शेवटच्या श्वासांपर्यंत
वाट पहात…
इंतजार करत राहिलीस तू…
चिरूकंदनच नाव घेत राहिलीस
तुझ्या नवऱ्याच नाव
नि मग अखेर संपून गेलीस तू
तुझी भेट झालीच नाही
तुझ्या चिरूकंदनची
***

काय झाले होते नांगेलीला ?
आपले स्तन कापावे असे ?
वेडी होती का नांगेली ?
अशी अगोचर का वागली ती ?

तिच्या राज्यात स्तन-कर सुरू झाला होता
पुरूषांना मिश्यावरचा कर भरावा लागतच होता
पुरूषांना… त्यांच्यामिश्यावरील केसांवरचा कर !

हा आता नवा कर आला होता
स्तन – कर…
स्त्रियांसाठी…
स्तनावरचा कर
जगावेगळाच कर !
***
अहो…फासिस्ट राज्यात असेच घडते
हा कर नि तो कर
नि हजारोे कर

अगोचरी कर गोचर करत
व्यवस्था उभी होते फासिस्ट
किंवा अशीच उगवतात लाखो अगोचरी सैताने
या व्यवस्थेत…

त्यांना संपवायचेच असते सामान्यांना
किंवा त्यांचे इतके मामुलीकरण करायचे
की किडामुंगीसारखे निमूट फिरतील ते मग
त्यांच्या भवती दहशतीच्या सावलीत
म्हणून त्यांना संपवणारे हे असे कर…

कष्टकऱ्याना नागवणारे कर

राबनाऱ्याना नाडवणारे कर
नंदी-कर म्हणजे कुल्यांच्या केसांवरचे कर…
***
नांगेलीला हे कळाले तेव्हा
तिचे रक्तच उसळले
हे काय विक्षिप्त, विचित्र नि विपरित !
डोळयांत उतरले रक्त तिच्या
साफ दिला इन्कार तिने
हा कर भरायला

पण तरी काय ?
कर हा भरावाच लागतो
फासिस्ट राज्यात तर त्याला पर्यायच नसतो

माफी नसते, कर- माफीला !

सैनिक नांगेलीच्या स्तनांचे
मोजमाप घेण्यास
खोपटाबाहेर आलेसुध्दा
आता मात्र हदद् झाली…

नांगेलीने स्तन कर भरलाच नाही
मात्र, तिने स्तनच कापले आपले
केळीच्या पानात ठेवले
अर्पण करायला सैनिकांना
आणि, ह्या अघोरी व्यवस्थेला
***
काय करू शकत होती नांगेली ?
इतरांसारखे कर भरू शकत नव्हती नांगेली ?
काय करू शकत होती नांगेली ?
मान पाडून जगू शकत नव्हती नांगेली ?
काय करू शकत होती नांगेली ?
तिला काहीही करता आले असते
व्यवस्थेशी जुळवून घेता आले असते .
पण नाही,
आपले स्तन कापून
तिने घडवली एक क्रांती
व्यवस्थेसमोर उभी केली
एक लढार्इ…
व्यवस्थेलाच धक्का देणारी !

PicsArt_10-09-07.43.05.jpg

नांगेलीचे कल्पनाचित्र http://nangeli.com वरून साभार ……

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

आणखी काही कविता …..⇒ 

डॉ.दीपक बोरगावे यांच्या दोन कविता

स्वतंत्र स्त्री

कविता : कुणीतरी भेदायला हवेत हे गोल

कविता : देशभक्ती नाऱ्यात असत नाही

तेव्हाही जात असतो एक बळी पुरुषसत्तेचा… – श्रद्धा देसाई

 

  •  

2 Comments

Leave a Reply

%d bloggers like this: