शहरी इंडिया आणि ग्रामीण भारत यात मोठी तफावत का आहे ?

  •  

         सहा लेनचे मार्ग,गगनचुंबी इमारती,बुलेट ट्रेन  असा इंडिया निर्माण करण्याकरीता ग्रामीण भारताचा बळी दिला जातो आहे.  दिल्ली मुंबई औद्योगिक प्रकल्प,नदीजोड प्रकल्प हे कुणाच्या फायद्याचे आहेत  ?  शहरी इंडियाच्या निर्मितीसाठी ग्रामीण भारताचा बळी का दिल्या जातो आहे ?

देविंदर शर्मा अनुवाद प्रेरणा उबाळे     

आपण एका अशा देशामध्ये राहतो जो इंडिया आणि भारत यांच्यामध्ये विभागला गेला आहे. इंडिया हा मेट्रोपोलीटीन शहरांमध्ये पाहायला मिळतो  आणि यामध्ये सहा लेनचे राजमार्ग आहेत, गगनचुंबी इमारती आहेत, महागड्या गाड्या आणि बरंच काही आहे. तर दुसरीकडे ६.४० लाख खेडी असलेल्या भारतात धुळीने माखलेले रस्ते आहेत शिवाय ट्रेक्टर, बैलगाड्यांबरोबर हजारो गरीब शेतकरी आहेत.

333

तुम्हाला असं वाटेल की मी इंडिया आणि भारताबद्दल का बोलतो आहे. मी मुद्दामच या विषयावर बोलतो आहे, कारण कि  शहरी इंडिया आणि ग्रामीण भारत यांच्यामध्ये मोठी तफावत आहे – दोघेही अगदी परस्पर विरुध्द. ही तफावत वाढतच जात आहे. शहरी लोक ग्रामीण भागापासून  खूप दूर होत आहेत. ग्रामीण भागामधील जीवनशैलीची त्यांना ओळखदेखील नाही. त्यांना वाटते की ग्रामीण भारत जणू एक वेगळाच देश आहे – आफ्रिकेसारखा अगदी लांब. आता तर बॉलीवूडसुद्धा भारताविषयी बोलत नाही.

मला तर कधी- कधी घृणा वाटते. जेव्हा मी शेतकऱ्यांच्या आत्महत्येबद्दल, नफ्याबद्दल ट्वीट करतो तेव्हा मला हादरवून सोडणारी काही भयानक उत्तरे मिळतात. काही लोक लिहितात की या लोकांनी तर जगूच नये. कारण हे तर देशावर भार आहेत. काहीजण म्हणतात की शेतकरी परजीवी आहेत, देशाचे रक्त शोषून घेत आहेत. अनेक जण म्हणतात की शेतकरी शासनाच्या उपकारांवर जगत आहेत. शिवाय त्यांनी औद्योगिकीकरण स्वीकारले नाही म्हणूनत्याची किंमत तर त्यांना चुकवावीच लागेल. लोकांना त्यांच्याबद्दलची जाणीव इतकी कमी आहे की सोशल मीडियावर माझ्याशी बोलणारे अनेक लोक म्हणतात की मी शेतकऱ्यांच्या संदर्भात बोलणे सोडून दिले पाहिजे आणि आर्थिक प्रगती करणाऱ्या शहरी लोकसंख्येवर अधिक लक्ष दिले पाहिजे.

 

मी जेव्हा उत्तर-पूर्वीय क्षेत्रातील पूरग्रस्त शेतकऱ्यांबद्दल बोलतो किंवा मध्य आणि दक्षिण भारतातल्या दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांबद्दल बोलतो तेव्हा त्यांना काहीच वाईट वाटत नाही. जेव्हा भाव कोसळतात, शेतकरी रस्त्यांवर टमाटर फेकून देतात, जेव्हा भाव कोसळल्यावर ते हृदयाघात होऊन मरण पावतात किंवा आत्महत्या करतात तेव्हा मला असे सांगितले जाते की ग्रामीण भारतातल्या या छोट्याशा गोष्टी आहेत आणि यावर मी लिहिण्याची अजिबात गरज नाही.

जेव्हा मी अशा प्रकारची बाष्कळ बडबड ऐकतो तेव्हा मला काळजी वाटते की शहरी  इंडिया आणि शेतकऱ्यांमध्ये एवढी तफावत निर्माण कशी झाली ? मुख्य म्हणजे राजकीय पुढाऱ्यांनी ती इतकी वाढू कशी दिली ? शहरातील लोक ग्रामीण भागातील मुद्द्यांशी संबंधित राहतील असे  असे काही का नाही केले गेले ? मला याचं काही उत्तर सापडत नाही.    मला मनापासून वाटते की ही तफावत वाढण्यामागे शेतकऱ्यांच्या नेत्यांनी सुद्धा आपली थोडी जबाबदारी स्वीकारली पाहिजे.

111

शेतकऱ्यांनी आपला संघर्ष, समस्या फक्त शेतकरी समूहापुरत्याच मर्यादित का ठेवल्या ?…समाजातील इतर घटकांपर्यंत त्या पोहचवण्यासाठी का प्रयत्न केला नाही ?… शाळा, महाविद्यालयांसंदर्भात म्हणायचं तर त्यांची स्वतःची अशी काही भूमिकाच नाही. पाठ्यक्रमाच्या पुस्तकातूनच केवळ त्यांना शेतकऱ्यांबद्दल मोजकी माहिती मिळते. विद्यार्थी आणि शेतकऱ्यांची प्रत्यक्ष भेट का घडवून आणली जात नाही ? वार्षिक महोत्सवामध्ये किंवा इतर पाठ्येतर कार्यक्रमांमध्ये काहीतरी वेगळ्याच पद्धतीने शेतकरी आणि विद्यार्थ्यांमध्ये चर्चा होताना मी पाहिली आहे.

           तरुणांसाठीच्या कार्यक्रमांमध्येदेखील शहरातील तरुणांवरच विशेष भर असतो, ग्रामीण युवक तर महत्वाचे नसतातच. प्रत्येक गोष्ट शहरी भागांसाठीच असते, ग्रामीण भारताचे जणू अस्तित्वच नाही. एकदा मी नवी दिल्लीला एका विद्यापीठामध्ये व्याख्यान देत होतो तेव्हा मी विचारले की “तुमच्यापैकी कितीजण कधीतरी गावामध्ये गेले आहेत ?”- तेव्हा ६० विद्यार्थ्यांच्या वर्गामध्ये फक्त तीन जणांनी हात वर केले. ते तिघेही कुणाच्यातरी लग्नाच्या निमित्तानं गेले होते किंवा तहसील कार्यालयात गेले होते किंवा आपल्या आईबरोबर आजी-आजोबांना भेटण्यासाठी गेले होते. जेव्हा मी त्यांना म्हणालो की तुम्हाला नोएडापासून फक्त ४० किमी बाहेर जावे लागेल तर त्यांना ही गोष्ट गमतीत सुद्धा अजिबात आवडली नाही. या तरुणांना त्यांचे आयुष्य केवळ शहरांपुरतेच मर्यादित राहिलेले चांगले वाटत होते. ते शहरातच आनंदी होते.

आजचे शिक्षित तरुण असे आहेत की ते बाबूसाहिबी पुढे चालवणार किंवा कुठल्यातरी आंतरराष्ट्रीय कंपनी किंवा निर्णायक मंडळात जाऊन बसणार. यांना ७० टक्के लोकसंख्या असलेल्या ग्रामीण भारताबद्दल काहीच माहिती नाही. खरंतर त्यांना दोष देऊन काय उपयोग ? आजच्या घडीला निर्णय घेणारे, अनेक अर्थतज्ज्ञ, जे सतत टीव्हीवरील चर्चांमध्ये सहभागी होत असतात अथवा इंग्रजी वर्तमानपत्रांमध्ये नियमितपणे कॉलम लिहितात,  त्यांचं गाव-खेड्याशी काही नातं नसतं. एक अर्थशास्त्रज्ञ आता पंतप्रधानांच्या सल्लागार मंडळामध्ये सदस्य आहेत, त्यांनी इंडियन एक्स्प्रेस मध्ये लिहिलेल्या एका लेखामध्ये शेतकऱ्यांबद्दलच्या आपल्या तर्क-वितर्कांचे समर्थन केले आहे शिवाय सर्वांना आश्चर्यचकित करून सोडले आहे की त्यांची माहिती यासाठी खरी आहे कारण त्यांची पत्नी मशरूमची शेती करत आहे आणि ती अंशकालीन शेतकरी आहे. त्यांच्या पत्नीने दिलेल्या या माहितीमुळे शेतीच्या बाबतीत त्यांचे ज्ञान इतकेच सीमित होते. त्या स्वतः सधन, शहरी वर्गामधील होत्या आणि छंद  म्हणून शेती करत होत्या.

              हे फक्त एवढेच नाही तर, अजून बरंच आहे… ……मी जेव्हा कृषी संकट आणि शेतकऱ्यांच्या आत्महत्येच्या वाढत्या प्रमाणाबद्दल बोलतो तेव्हा ट्रोल मला विचारतात की कॉंग्रेसच्या  काळात आत्महत्या होत नव्हत्या का ? जेव्हा मी दुष्काळामुळे शेतकऱ्यांच्या दयनीय अवस्थेबद्दल काही बोलतो तेव्हा मला अशी विचारणा होते की पाऊस न येण्यामागे  नरेंद्र मोदी जबाबदार आहेत काय? पब्लिक डिबेटचे इतके ध्रुवीकरण झाले आहे की ओला आणि सुका दुष्काळ यांबरोबर प्रत्येक मुद्द्याला राजकीय दृष्टीकोणातून सर्वजण पाहू लागले आहेत.

आता तर बाजारातील आर्थिक घडमोडीदेखील धर्माचा एक भाग बनल्या आहेत. शिवाय जे कुणी यावर विश्वास ठेवतात, ते राष्ट्रीयीकृत बँकांच्या कॉर्पोरेट डिफ़ॉल्ट्सचेही समर्थन करायला तयार असतात. इतकेच नाही तर आर्थिक सल्लागारांनी सुद्धा असे सांगितले आहे की कॉर्पोरेट कर्जाची माफी ही आर्थिक विकासाचाच एक भाग आहे. उलट शेतकऱ्यांच्या कर्जमाफीमुळे त्यातील आर्थिक बेशिस्तपणा वाढतो आणि राष्ट्रीय बैलेंसशीट खराब होते. प्रत्येक वर्षी कितीतरी करोड रुपयांच्या बँक डिफ़ॉल्ट्सबद्दल जर तुम्ही काही तथ्यपूर्ण  वाद-विवाद कराल तर ते तुम्हाला लगेच कम्युनिस्ट म्हणतील नाहीतर सोशलिस्ट म्हणून जाहीर करतील. असो….अशा चलाखपणाने या अशा काही  गोष्टी लोकांच्या मनात रुजवल्या गेल्या आहेत. ….पण तरी प्रश्न उरतोच – – – – यामुळे खरंच दरी भरून निघेल काय ?

हे सुद्धा वाचा.. ..

दिल्ली : बापू ! अन्नदात्यावर त्यांनी आज गोळीबार केला आहे. 

आदिवासी मुले इथे ज्ञानार्जन करितात ! – नवनाथ मोरे

  •  

You may also like...

4 Responses

  1. October 17, 2018

    […] शहरी इंडिया आणि ग्रामीण भारत यात मोठी … […]

  2. October 26, 2018

    […] शहरी इंडिया आणि ग्रामीण भारत यात मोठी … […]

  3. October 30, 2018

    […] शहरी इंडिया आणि ग्रामीण भारत यात मोठी … […]

  4. November 21, 2018

    […] शहरी इंडिया आणि ग्रामीण भारत यात मोठी …शहरी इंडिया आणि ग्रामीण भारत यात मोठी … […]

Leave a Reply

%d bloggers like this: